Czy kontroler biletów w środkach transportu komunikacji miejskiej może żądać od pasażera okazania dokumentu stwierdzającego tożsamość lub wezwać Policję w celu wylegitymowania, jeśli pasażer ten nie posiada ważnego biletu na przejazd?

Dopuszczalność dokonywania działań na danych osobowych - takich jak np. ich zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie - jest uzależniona od spełnienia jednego z warunków z wymienionych pkt 1 - 5 ust. 1 art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych, jeśli chodzi o "zwykłe" dane osobowe (jak np. imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer dokumentu tożsamości). Gromadząc "zwykłe dane osobowe można zatem powołać się na posiadaną zgodę osoby, której dotyczą dane, dobro publiczne, swój prawnie uzasadniony cel, konieczność zawarcia lub realizacji umowy, ale można też wskazać stosowny przepis prawa, który legitymuje do dokonywania określonych operacji na danych osobowych.

Ustawa o ochronie danych osobowych określa bowiem jedynie ogólne zasady przetwarzania i ochrony danych, zaś inne, szczególne do ustawy przepisy prawa, regulujące działanie określonych w nich instytucji lub podmiotów, często przewidują bardziej szczegółowe rozwiązania odnoszące się do wykorzystywania i ochrony danych przez te instytucje i podmioty. W sytuacji zatem, gdy określone zagadnienia uregulowane zostały w innych przepisach prawnych, należy się do nich odwołać, a zachowanie zgodne z dyspozycją tych przepisów, z punktu widzenia ustawy o ochronie danych osobowych, jest nie tyle dopuszczalne, co wymagane.

Takie szczegółowe rozwiązania, odnośnie dokonywania kontroli biletów w środkach transportu komunikacji miejskiej, określone zostały w ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 z późn. zm.). Ustawa ta reguluje m.in. uprawnienia przewoźnika lub osoby przez niego upoważnionej do ustalania tożsamości osoby nie posiadającej dokumentu uprawniającego do przejazdu oraz kwestie dotyczące zasad współpracy przewoźnika lub osoby przez niego upoważnionej z Policją w zakresie podejmowania czynności zmierzających do ustalenia tożsamości podróżnego.

Zgodnie z art. 33a ust. 3 Prawa przewozowego, w razie stwierdzenia braku odpowiedniego dokumentu przewozu albo dokumentu uprawniającego do przejazdu bezpłatnego lub ulgowego, przewoźnik lub osoba przez niego upoważniona powinni pobrać właściwą należność i opłatę dodatkową. Przewoźnik lub osoba przez niego upoważniona ma prawo - zgodnie z art. 33a ust. 4 pkt 1 - w razie odmowy zapłacenia należności - żądać okazania dokumentu tożsamości podróżnego. W razie odmowy zapłacenia należności i niemożności ustalenia tożsamości podróżnego przewoźnik lub osoba przez niego upoważniona może zwrócić się do funkcjonariusza Policji i innych organów porządkowych, które mają, zgodnie z przepisami prawa, uprawnienia do ustalania tożsamości osób, o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia tożsamości podróżnego (pkt 2 powołanego przepisu). Uprawnienie do pozyskania przez przewoźnika lub osobę przez niego upoważnioną, w związku z kontrolą dokumentów przewozu osób lub bagażu, danych osoby nie posiadającej dokumentu przewozu koniecznych do bezbłędnego ustalenia jej tożsamości, za pośrednictwem Policji, jako formacji powołanej m.in. do utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, wynika zatem wprost z cytowanego przepisu.